नेपालमा पहिलोपटक मनाइँदैछ राष्ट्रिय कोदो दिवस : पोषण, संस्कृति र किसानको सम्मानमा विशेष कार्यक्रमहरू

काठमाडौं – आज २०८२ साउन १६ गते (सन् २०२५ अगष्ट १) का दिन नेपालमा पहिलोपटक राष्ट्रिय कोदो दिवस औपचारिक रूपमा मनाइँदैछ। ‘पोषणयुक्त अन्न, परम्परा र पहिचान : कोदोको सम्मान’ भन्ने नाराका साथ विभिन्न जिल्लामा विविध कार्यक्रम गरी दिवस मनाउने तयारी गरिएको छ।

नेपाल सरकारको कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयको पहलमा यो दिवसको सुरुआत गरिएको हो। विगत केही वर्षयता हराउँदै गएको कोदो उत्पादन र खपतलाई पुनः प्रोत्साहन गर्न, किसानको योगदानको कदर गर्न तथा कोदोको स्वास्थ्य लाभबारे जनचेतना फैलाउने उद्देश्यसहित पहिलोपटक यो दिवसको सुरुआत गरिएको हो।

कोदो: स्वास्थ्य र संस्कृतिको प्रतीक

नेपालका पहाडी र हिमाली भेगमा शताब्दीयौंदेखि कोदो मुख्य अन्नको रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ। खासगरी रोटी, ढिँडो, जाँड, टुन्बा, कोदोको ढिकीको रोटी, फाफर मिसाएर बनाइएको परिकारहरू आदिमा यसको प्रयोग हुँदै आएको छ। कोदोमा फाइबर, आइरन, क्याल्सियम, म्याग्नेसियम, एन्टिअक्सिडेन्टजस्ता पोषक तत्व प्रशस्त पाइन्छन्। त्यसैले कोदो ‘सुपर फुड’ को श्रेणीमा राखिँदै आएको छ।

कोदो दिवसका अवसरमा विशेष कार्यक्रमहरू

आजको दिन देशभरका कृषि कार्यालय, स्थानीय तह, विभिन्न सहकारी संस्था, गैरसरकारी संघ–संस्थाहरू र कृषि विश्वविद्यालयहरूले कोदोको प्रदर्शनी, पोषण चेतना र खाद्य प्रदर्शनी, किसान सम्मान, र कोदो उत्पादनबारे अन्तरक्रिया जस्ता कार्यक्रमको आयोजना गरेका छन्।

काठमाडौंमा आयोजित मुख्य समारोहमा कृषिमन्त्री, खाद्य तथा पोषण विशेषज्ञ, कृषक प्रतिनिधि, विद्यार्थी र स्थानीयवासीहरू सहभागी छन्। कार्यक्रममा देशभरका उत्कृष्ट कोदो उत्पादक किसानहरूलाई सम्मान गर्ने कार्यक्रम पनि राखिएको छ।

सरकारको पहल

नेपाल सरकारले हालैका वर्षमा मिलेट वर्ष, स्थानीय अन्नको प्रवर्द्धन लगायतका अभियानहरूमा कोडोलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ। राष्ट्रसंघले पनि २०२३ लाई ‘International Year of Millets’ घोषणा गरेपछि नेपालमा कोदो, फापर, चिनो, kaguno जस्ता परम्परागत अन्नप्रति ध्यान दिइएको हो। अहिले पनि दैलेख, रोल्पा, काभ्रेपलाञ्चोक, भोजपुर, तेह्रथुम, रसुवा, दोलखा जस्ता जिल्लाहरूमा कोदो मुख्य बालीको रूपमा लगाइन्छ।

निष्कर्ष

पहिलो राष्ट्रिय कोदो दिवसले स्थानीय अन्नको महत्त्व, कृषि आत्मनिर्भरता, किसानप्रतिको सम्मान र स्वस्थ जीवनशैली प्रवर्द्धनमा ठूलो भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।