भारतमा पहिलोपटक पत्ता लाग्यो नयाँ दुर्लभ रक्त समूह ‘सी.आर.आई.बी.’ — सामान्य रगतले ज्यानै जोखिममा पर्छ

बेंगलुरुकी ३८ वर्षीया महिलामा यति दुर्लभ रक्त समूह पत्ता लाग्यो कि ११ महिनासम्म वैज्ञानिकहरू चकित परे। अन्ततः बेलायत पठाइएको नमुनाबाट पुष्टि भएपछि ISBT ले यसलाई औपचारिक नाम दियो — ‘CRIB’।

के हो ‘सी.आर.आई.बी.’?
‘सी’ ले Cromer, ‘I’ ले India र ‘B’ ले Bengaluru जनाउँछ।
यो रक्त समूह ‘क्रोमर’ प्रणालीअन्तर्गतको २१औं नयाँ एन्टिजेन हो, जुन अहिले सम्मकै अत्यन्त दुर्लभ रक्त समूहहरू मध्ये एक मानिन्छ।

कसरी पत्ता लाग्यो?
बेंगलुरुकी ती महिलाको मुटुको शल्यक्रिया हुनुपर्दा सामान्य रगतसँग प्रतिक्रिया देखिएको थियो। ११ महिनासम्म विभिन्न परीक्षणपछि उनको रगतमा पहिले कहिल्यै नदेखिएको एन्टिजेन फेला पर्‍यो।

किन महत्वपूर्ण छ?
‘सीआरआईबी’ रक्त समूह भएका बिरामीले यदि सामान्य रगत पाए भने शरीरले एन्टिबडी बनाउँदै त्यसलाई आक्रमण गर्छ, जसले ज्यान गुमाउने खतरा निम्त्याउँछ। त्यसैले यस्तो रक्त समूह भएका मानिसहरूलाई आफ्नै रगतको स्टक राख्नुपर्ने बाध्यता हुन्छ।

के भारतमै मात्रै?
हाल यो रक्त समूह भारतमै पत्ता लागे पनि यसले विश्वभरका रक्त विज्ञानमा नयाँ ढोका खोलेको छ। ISBT (International Society of Blood Transfusion) ले यसलाई २०२५ को सम्मेलनमा औपचारिक मान्यता दिएको छ।

कस्तो चुनौति हुन्छ?
यस्ता बिरामीलाई आपतकालीन अवस्थामा रगत चाहिँदा दुई विकल्प मात्र हुन्छ:

आफ्नै रगत बचत गरेर राख्ने, वा परिवारभित्रै मिल्दोजुल्दो रक्तदाता खोज्ने।
तर ती महिलाको परिवारका २० जना सदस्यको पनि रगत मिलेन।

के अरूलाई रगत दिन सक्छिन्?
हो, उनी अरूलाई रगत दिन सक्छिन् तर लिन सक्दिनन्, जुन स्थिति बम्बे ब्लड ग्रुपसँग मिल्दोजुल्दो छ।

अझै कति दुर्लभ छन् यस्ता समूहहरू?
दुर्लभ रक्त समूह र दाताको खोजी तथा दर्ता गर्न भारतले Rare Blood Donor Registry स्थापना गर्न थालेको छ, जसले भविष्यमा यस्ता बिरामीलाई सहयोग पुर्‍याउनेछ।

रगत केवल जीवन होइन, वैज्ञानिक रहस्य पनि हो। ‘सी.आर.आई.बी.’ को खोजले त्यसलाई झन् चमत्कारी बनाएको छ।